Obligacje skarbowe czy ETF-y obligacyjne? Co wybrać?

Rozpoczynając swoją przygodę na rynkach finansowych, inwestorzy zazwyczaj kierują całą swoją uwagę na akcje, globalne fundusze akcyjne i spółki dywidendowe. To naturalne – to właśnie tam kryją się najwyższe historyczne stopy zwrotu i obietnica pomnażania kapitału. Jednak każda profesjonalnie zbudowana strategia wymaga jakiegoś fundamentu. Wymaga "kotwicy", która uchroni nasz portfel przed całkowitym zatonięciem, gdy na giełdach wybuchnie panika, a wyceny akcji spadną o 40%.

Tą kotwicą jest część dłużna naszego portfela (fixed-income). Zapewnia ona psychologiczny spokój oraz generuje kapitał (oprocentowaną gotówkę), za który będziemy mogli tanio dokupować przecenione akcje podczas krachu.

Stojąc przed zadaniem zbudowania tej bezpiecznej poduszki, polski inwestor zderza się z fundamentalnym dylematem: czy powinien kupić detaliczne obligacje skarbu państwa (np. antyinflacyjne EDO), czy może lepiej zainwestować w globalne fundusze ETF na obligacje (np. amerykańskie lub europejskie)?

W tym artykule rozkładamy oba te instrumenty na czynniki pierwsze. Obalamy mit o absolutnym "bezpieczeństwie" każdego rodzaju długu, tłumaczymy bezlitosną matematykę stóp procentowych i pokazujemy, jak zapanować nad odpowiednią alokacją, wykorzystując najnowsze funkcje analityczne w Portfeo.

Detaliczne obligacje skarbowe. Nudne, ale absolutnie przewidywalne

Dla zdecydowanej większości polskich inwestorów pierwszym i najbardziej naturalnym krokiem są detaliczne obligacje Skarbu Państwa (sprzedawane głównie za pośrednictwem banków PKO BP oraz Pekao). Pożyczamy państwu nasze pieniądze, a państwo w zamian gwarantuje nam zwrot kapitału wraz z określonymi z góry odsetkami.

Najpotężniejszą bronią w polskim arsenale detalicznym są tzw. obligacje antyinflacyjne (10-letnie obligacje EDO oraz 4-letnie COI). Ich konstrukcja jest genialna w swojej prostocie. W pierwszym roku oprocentowanie jest stałe, ale w każdym kolejnym roku ich zysk zależy od jednego równania: Wskaźnik inflacji (CPI) + Stała marża zysku.

Dlaczego inwestorzy kochają obligacje detaliczne?

Polskie obligacje skarbowe od lat stanowią pierwszy wybór dla osób szukających bezpiecznej przystani dla swoich oszczędności. Ich niesłabnąca popularność nie jest dziełem przypadku, lecz wynika z unikalnej konstrukcji, która zdejmuje z inwestora największy rynkowy stres. Oto trzy główne powody, dla których tak bardzo cenimy te instrumenty w budowaniu fundamentów portfela:

1. Brak zmienności cenowej. To najważniejsza cecha obligacji detalicznych z punktu widzenia psychologii. Kupując obligację EDO za 100 zł, na Twoim koncie nigdy nie pojawi się wycena rzędu 90 zł. Ich nominalna wartość nie podlega wahaniom giełdowym. Cena zawsze idzie po linii prostej w górę, o dopisywane każdego roku odsetki.
2. W scenariuszach hiperinflacyjnych (jak te, których doświadczyliśmy w latach 2022-2023), obligacje EDO jako jedne z nielicznych instrumentów w pełni ochroniły siłę nabywczą oszczędności Polaków, automatycznie podnosząc swoje oprocentowanie do kilkunastu procent.
3. Dopóki państwo polskie istnieje i jest wypłacalne, Twój kapitał powróci na konto.

Zestawienie tych trzech cech sprawia, że obligacje detaliczne to niemal idealny amortyzator finansowy, odporny na giełdowe krachy i zawirowania gospodarcze. Dają one bezcenny komfort psychologiczny i pewność, że nasza poduszka bezpieczeństwa po prostu robi swoje. Warto jednak pamiętać, że ten rynkowy spokój ma swoją cenę – decydując się na tak wysoki poziom ochrony, musimy zaakceptować pewne kompromisy.

Jakie są haczyki?

Głównym problemem obligacji detalicznych jest zamrażanie kapitału na długie lata. Jeśli będziesz zmuszony zerwać umowę (dokonać wcześniejszego wykupu) przed upływem 10 lat, państwo pobierze tzw. opłatę karną (zazwyczaj 2 złote od każdej obligacji), która pomniejszy wypracowany zysk. Dodatkowo, jesteś w 100% przywiązany do ryzyka politycznego jednego państwa oraz polskiego złotego.

ETF-y na obligacje. Globalna płynność i potężne ryzyko stopy procentowej

Jeśli szukamy dywersyfikacji geograficznej i walutowej (nie chcemy trzymać całego bezpiecznego kapitału w Polsce), z pomocą przychodzą fundusze ETF na obligacje. Zamiast kupować polski dług, kupujemy jednostkę funduszu, który gromadzi w swoim koszyku setki obligacji rządowych Stanów Zjednoczonych, Niemiec czy Francji.

ETF-y obligacyjne mają genialną płynność – możemy je kupić i sprzedać na giełdzie w ułamku sekundy, bez żadnych opłat za wcześniejszy wykup. Tutaj jednak kończą się podobieństwa do polskich obligacji detalicznych. Wkraczamy bowiem w świat ryzyka stopy procentowej.

Dlaczego ETF-y na obligacje tracą na wartości?

Wielu początkujących inwestorów w 2022 roku przeżyło szok. Kupili "bezpieczne" ETF-y na amerykańskie obligacje skarbowe i po roku zobaczyli na swoim koncie... -15% straty. Jak to możliwe, że bezpieczne obligacje rządowe spadły równie mocno co akcje?

Odpowiada za to rynkowa wycena długu. Kiedy banki centralne (np. amerykański FED) podnoszą stopy procentowe, nowo emitowane obligacje mają wyższe, bardziej atrakcyjne oprocentowanie. W związku z tym stare obligacje (które siedzą w portfelu Twojego ETF-a z niskim oprocentowaniem) stają się natychmiast bezwartościowe dla nowych kupujących. Aby ktoś chciał je kupić, ich cena nominalna musi drastycznie spaść.

Ta wrażliwość na zmianę stóp procentowych nazywana jest wskaźnikiem Duration (czas trwania).

Jeśli ETF ma w portfelu obligacje długoterminowe (np. 20-letnie obligacje rządu USA), jego Duration jest ogromne. Wzrost stóp procentowych na rynku o 1% spowoduje drastyczny spadek wartości takiego ETF-u!
Jeśli stopy procentowe spadają, sytuacja się odwraca – stare obligacje zyskują na wartości, a cena ETF-u gwałtownie rośnie.

Zabezpieczenie walutowe w obligacjach to konieczność

W naszym artykule o ETF-ach wspominaliśmy, że nie warto zabezpieczać ryzyka walutowego. W przypadku obligacji ta zasada ulega odwróceniu.

Obligacje mają pełnić funkcję stabilizatora (zarabiać np. zaledwie 3-5% rocznie). Jeśli kupisz ETF na amerykańskie obligacje w dolarach, a kurs dolara spadnie nagle o 15% w stosunku do złotówki, zyski z obligacji w żaden sposób nie pokryją Twojej straty walutowej. Dlatego w przypadku ETF-ów obligacyjnych inwestorzy pasywni bardzo często poszukują funduszy z dopiskiem EUR Hedged lub PLN Hedged, aby odciąć się od zmiennych kursów walut.

Co wybrać? Pojedynek dwóch filozofii

Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi, a wybór zależy od funkcji, jaką dług ma pełnić w Twoim portfelu.

Wybierz polskie detaliczne obligacje skarbowe, jeśli:

• Szukasz poduszki finansowej na "czarną godzinę".
• Twój portfel jest wyceniany głównie w PLN i przerażają Cię spadki (chcesz widzieć na wykresie tylko zieloną linię idącą stabilnie w górę).
• Chcesz w 100% chronić kapitał przed lokalną inflacją (obligacje EDO/COI).
• Inwestujesz na rachunku IKE-Obligacje (specjalne konto oferowane np. przez PKO BP, zwalniające zysk z odsetek z podatku Belki).

Wybierz fundusze ETF na obligacje, jeśli:

• Masz ogromny portfel oparty na rynkach globalnych i szukasz dywersyfikacji od polskiego ryzyka geopolitycznego.
• Rozumiesz cykle gospodarcze. Potrafisz wykorzystać moment, w którym banki centralne ucinają stopy procentowe, by zanotować dwucyfrowe zyski kapitałowe z samego wzrostu wyceny ETF-u.
• Zależy Ci na natychmiastowej, absolutnej płynności i możliwości zrobienia błyskawicznego rebalancingu (sprzedaży obligacji i kupna akcji) bez płacenia opłat karnych za wcześniejszy wykup.

Wielu zaawansowanych inwestorów z powodzeniem łączy obie te formy, trzymając polskie EDO jako niewzruszoną bazę antyinflacyjną, a zagraniczne ETF-y dłużne jako bufor walutowy pod przetasowania w portfelu.

Rewolucja w śledzeniu długu. Jak Portfeo rozwiązuje koszmar obligacji detalicznych?

Posiadanie polskich obligacji detalicznych to mądra decyzja finansowa, ale logistyczny koszmar analityczny. Biura maklerskie oferujące konta IKE-Obligacje (lub standardowy rejestr) posiadają archaiczne interfejsy. Nie pokazują one codziennego narastania odsetek z upływem czasu, fatalnie radzą sobie z wizualizacją wypłat, a co najgorsze – ich wartość bywa całkowicie oderwana od reszty Twojego majątku (np. ETF-ów akcyjnych zgromadzonych w XTB czy u innego brokera).

Każdy inwestor chce na bieżąco widzieć, jak pracują jego inwestycje. Jest tak również w przypadku obligacji. Właśnie ten problem rozwiązaliśmy w Portfeo, wprowadzając zmiany, które poprawiają czytelną analizę zakupionych papierów dłużnych.

Codzienne naliczanie odsetek z obligacji

Przede wszystkim od teraz w aplikacji możemy zobaczyć, jak codziennie naliczane są nam odsetki z tytułu zakupionych obligacji, nawet jeśli fizycznie nie zostały one jeszcze wypłacone. Dzięki temu po 5 latach posiadania przykładowo obligacji EDO (dziesięcioletnie, indeksowane inflacją) widzimy na żywo, ile odsetek wypracowały – zupełnie tak, jak wizualizują to nowoczesne aplikacje bankowe.

Monitoring wypłat: Wypłacone odsetki i dywidendy netto

Dodaliśmy również potężną kolumnę „Wypłacone odsetki/dywidendy netto”, zliczającą wszystkie środki, które wpłynęły na nasze konto z tytułu posiadanego instrumentu.

W przypadku obligacji (takich jak ROR, COI i DOR) po wypłacie odsetek kwota ta jest odcinana od aktualnej wartości i trafia właśnie do tej kolumny, rozpoczynając tym samym nowy okres naliczania. Na wykresie przedstawiającym np. inwestycję w dwuletnie obligacje wypłacające odsetki co miesiąc (DOR), wygląda to bardzo podobnie do odcięcia dywidendy.

Uwaga! W przypadku akcji zobaczymy w tej samej kolumnie zgromadzone dotychczas dywidendy, co posłuży nam jako podstawa do stworzenia szerszego modułu dywidendowego w przyszłości.

Całkowita stopa zwrotu z inwestycji pod pełną kontrolą

Pojawiła się również nowa kolumna, która informuje nas o całkowitej stopie zwrotu z danej inwestycji. Uwzględnia ona absolutnie wszystko: wycenę waloru, wypłacone oraz naliczone na dany moment odsetki, a w przypadku akcji do wyniku doliczane są dywidendy.

Co zyskujesz, agregując to wszystko w jednym miejscu?

1. Pełny obraz majątku: aplikacja automatycznie integruje codziennie rosnącą wartość odsetkową Twoich obligacji na jednym wykresie z wycenianymi na żywo na giełdzie ETF-ami akcyjnymi. Otrzymujesz prawdziwy bilans wszystkich swoich finansów.
2. Świadome zarządzanie portfelami: widzisz precyzyjnie procentowy udział klas aktywów. Mając przed oczami dokładną, zaktualizowaną co do grosza wycenę obligacji z odsetkami, wiesz dokładnie, czy część dłużna Twojego portfela wciąż stanowi założony wcześniej udział w majątku.

Podsumowanie. Nudny filar jest często najważniejszy

Inwestowanie w bezpieczne aktywa nie dostarcza skoku adrenaliny. Nie zrobisz z dnia na dzień kilkudziesięciu procent zysku na polskich obligacjach 10-letnich. Ale też nie taki jest ich cel. Dług w portfelu ma być amortyzatorem. Ma pozwolić Ci zasnąć, gdy rynki akcji płoną, i dostarczyć gotówki, by na chłodno dokupować aktywa w samym dołku.

Niezależnie od tego, czy postawisz na zglobalizowane, podatne na zmiany stóp procentowych ETF-y, czy na absolutną, antyinflacyjną przewidywalność polskich obligacji EDO i COI – kluczem jest ich kontrola. Zaprzęgając do pracy nowe funkcje analityczne w Portfeo, zdejmiesz z siebie ciężar ręcznych kalkulacji i uchronisz swój kapitał przed niebezpiecznym, niewidzialnym dryfem portfela w kierunku nadmiernego ryzyka.

FAQ: Najczęściej zadawane pytania o inwestowanie w obligacje

Czy mogę trzymać polskie obligacje skarbowe (EDO) na koncie IKE?

Tak, jest to jedna z najbardziej zyskownych konfiguracji podatkowych w Polsce. Opcja ta jest jednak mocno ograniczona strukturalnie. Nie możesz kupić obligacji detalicznych na standardowym, giełdowym koncie maklerskim IKE (gdzie kupujesz ETF-y). Musisz założyć dedykowane konto o nazwie "IKE-Obligacje" (obecnie oferowane głównie przez DM PKO BP i Pekao). Oznacza to, że aby mieć i obligacje detaliczne bez podatku, i ETF-y bez podatku, potrzebujesz założyć IKE-Obligacje na obligacje skarbowe oraz oddzielne konto IKZE na inwestycje giełdowe (przypominamy, że ustawa zabrania posiadania dwóch kont IKE naraz).

Co oznacza skrót EDO i COI przy obligacjach?

Są to nazwy skrótowe polskich obligacji detalicznych określające ich zapadalność (czas trwania). EDO to Emerytalne Dziesięcioletnie Oszczędnościowe (obligacje 10-letnie z kapitalizacją odsetek – zysk jest automatycznie dopisywany do kapitału, co mocno napędza procent składany). COI to Czteroletnie Oszczędnościowe Indeksowane (obligacje 4-letnie, które co roku wypłacają wypracowane odsetki fizycznie na Twoje konto bankowe, co zmusza Cię do ich samodzielnego reinwestowania).

W jaki sposób zliczane są odsetki przy wcześniejszym wykupie?

Jeżeli zdecydujesz się na zerwanie umowy przed terminem (wcześniejszy wykup obligacji skarbowych), wypracowane i zliczone przez system odsetki zostaną pomniejszone przez państwo o specjalną opłatę karną (zazwyczaj jest to kwota rzędu np. 2 zł od jednej obligacji w przypadku EDO). Warto zaznaczyć, że w najgorszym scenariuszu opłata ta pochłania maksymalnie wypracowane do tej pory odsetki – państwo nigdy nie pobierze jej z Twojego wpłaconego kapitału bazowego.

Czy obligacje korporacyjne (dług firm) to to samo co obligacje skarbowe?

Absolutnie nie. Obligacje korporacyjne (emitowane przez deweloperów, banki komercyjne czy firmy z giełdy) nie są gwarantowane przez państwo. W razie bankructwa firmy emitującej, istnieje potężne ryzyko całkowitej utraty pożyczonego jej kapitału. Dług korporacyjny posiada charakterystykę ryzyka zbliżoną zdecydowanie bliżej do rynku akcji niż do bezpiecznych instrumentów państwowych, dlatego nie powinien stanowić fundamentu "bezpiecznej" poduszki w portfelu.