Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego - na czym polega i jak ją zaplanować?

Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego

polega na takim, w pełni świadomym rozłożeniu naszego kapitału, aby słabszy okres jednej inwestycji nie przesądzał o dramatycznym wyniku całego majątku. Pamiętajmy - dywersyfikacja nie chroni nas przed każdą stratą podczas globalnego krachu, ale drastycznie ogranicza ryzyko, że nasz portfel bezpowrotnie ucierpi przez problemy jednej konkretnej spółki, specyficznej branży, lokalnej waluty czy pojedynczego kraju.

Co to jest dywersyfikacja portfela?

Dywersyfikacja to po prostu mądre rozproszenie inwestycji. To finansowe odzwierciedlenie starego powiedzenia, by "nie wkładać wszystkich jajek do jednego koszyka".

Zamiast przeznaczać cały nasz ciężko zarobiony kapitał na jedną spółkę lub jeden rodzaj aktywów, dzielimy go między różne, najlepiej niezależne od siebie elementy portfela. W praktyce mogą to być na przykład akcje, obligacje skarbowe, poduszka z gotówki, fizyczne złoto czy wreszcie szerokie fundusze ETF inwestujące na wielu rynkach świata jednocześnie.

Jest jedna rzecz, której początkujący inwestor powinien się wystrzegać. Jeśli zainwestujemy wszystkie nasze oszczędności w akcje jednej ulubionej firmy, bierzemy na siebie gigantyczne ryzyko. Zależymy od skuteczności jej zarządu, ruchów konkurencji i lokalnych zmian w prawie. Nawet obiektywnie genialna firma może mieć słabszy okres lub tracić w wyniku zawirowań politycznych i gorszego nastawienia inwestorów do branży, w której działa.

Z kolei szeroki, globalny ETF na rynki w czasie kryzysu również będzie spadał. Obejmuje on jednak setki lub tysiące firm z kilkudziesięciu różnych krajów i wszystkich możliwych sektorów. W takim scenariuszu bankructwo czy potężne problemy jednej, nawet ogromnej spółki, mają dla naszego portfela znaczenie niemal marginalne. Jednocześnie tak ogólne ETF-y dają mniejszą szansę na wysoki zwrot w porównaniu z ETF-ami branżowymi, a tym bardziej spółkami.

Więcej pozycji nie zawsze oznacza większą dywersyfikację

Jako inwestorzy bardzo często wpadamy w pułapkę optyczną. Łatwo pomylić nam fizyczną liczbę instrumentów z faktycznym rozproszeniem rynkowego ryzyka.

Możemy posiadać na rachunku maklerskim pięć różnych ETF-ów i kilkanaście wyselekcjonowanych spółek, a mimo to w dużej mierze inwestować w dokładnie ten sam, wąski fragment rynku. Klasycznym błędem jest kupienie popularnego ETF-u na indeks S&P 500, dokupienie ETF-u na spółki technologiczne (Nasdaq 100), a następnie "uzupełnienie" tego bezpośrednimi akcjami Apple, Microsoftu i Nvidii. Nazwy pozycji w portfelu są różne, arkusz pęka w szwach, ale pod maską wciąż jesteśmy potężnie uzależnieni od amerykańskiego sektora Big Tech. Gdy technologia traci, wszystkie nasze pozycje krwawią w tym samym czasie.

Dlatego budując majątek, musimy patrzeć nie tylko na liczbę pozycji, lecz przede wszystkim na ich wewnętrzny skład. Zadajmy sobie kilka krytycznych pytań:

• Ile dokładnie w naszym portfelu ważą agresywne akcje, a ile ETF-y i gotówka?
• Które gospodarki i kraje mają u nas największy udział procentowy?
• Czy nie dominuje u nas jeden sektor (np. IT lub finanse)?
• Jakie waluty realnie wpływają na ostateczny wynik naszego portfela?
• Czy przypadkiem jedna pozycja, w wyniku długich wzrostów, nie urosła do zbyt niebezpiecznego udziału w całym majątku?

Jak dywersyfikować portfel inwestycyjny?

Dywersyfikacja powinna dotyczyć kilku kluczowych obszarów. Nie musimy jednak od razu budować skomplikowanego portfela od pierwszego dnia. Przede wszystkim warto mieć świadomość, w jakich miejscach ryzyko lubi się niepostrzeżenie kumulować.

Różne klasy aktywów

Podstawowy, najważniejszy podział dotyczy tego, w jakie grupy aktywów w ogóle inwestujemy. Nasz zdywersyfikowany portfel może zawierać między innymi:

• Akcje lub fundusze ETF akcyjne (silnik wzrostu).
• Obligacje (amortyzator spadków).
• Gotówkę (płynność i gotowość na okazje).
• Złoto i metale szlachetne (tarcza przed inflacją).
• Nieruchomości lub fundusze REIT.
• Inwestycje alternatywne i kryptowaluty (ryzykowne dodatki z wysokim potencjałem).

Akcje dają nam historycznie największy potencjał wzrostu w długim terminie, ale ich ceny potrafią być niezwykle brutalne w wahaniach. Obligacje i gotówka pełnią w portfelu zupełnie inną funkcję: ograniczają wahania w wartości całego majątku podczas bessy i zapewniają płynne środki na zaplanowane życiowe wydatki. Poniższy wykres dobrze ilustruje stosunek potencjalnych zwrotów (uśrednionych) do ryzyka, jakie niosą ze sobą poszczególne klasy aktywów.

Nie ma tu jednego, uniwersalnego przepisu dla każdego. Jeśli inwestujemy z myślą o emeryturze za 25 lat, możemy zaakceptować znacznie większy udział akcji niż wtedy, gdy odkładamy na wkład własny na dom za dwa lata. Jednocześnie, chociaż złoto jest standardowo traktowane jako bezpieczna przystań o umiarkowanym potencjale do wzrostów, to w ostatnich 2 latach wygenerowało zwrot na poziomie 118%, znacząco przebijając wynik S&P 500, co widać na wykresie poniżej.

To jasno pokazuje, że sama charakterystyka danej klasy aktywów daje nam tylko ogólny pogląd na jej potencjał. Kluczowe jest odpowiednie analizowanie bieżącej sytuacji i dostrzeganie okazji tam, gdzie ktoś inny widzi spektakularną porażkę.

Różne kraje i rynki

Wielu z nas naturalnie zaczyna od rynku, który znamy i rozumiemy najlepiej. Jako polscy inwestorzy automatycznie wybieramy krajowe akcje z GPW, polskie obligacje skarbowe, a wszystko to wyceniamy i zarabiamy w złotówkach. Nazywamy to zjawiskiem "Home Bias".

To oczywiście nie jest błąd sam w sobie, ale portfel oparty w 100% na Polsce to konkretne ryzyko. Stajemy się całkowicie zależni od sytuacji tylko jednej gospodarki, jednego rządu i jednego lokalnego rynku kapitałowego. Prawdziwa dywersyfikacja geograficzna pozwala nam rozłożyć nasze inwestycje między zupełnie różne, niepowiązane ze sobą regiony świata.

Nie oznacza to wcale, że musimy zakładać zagraniczne konta i samodzielnie kupować akcje z Londynu, Tokio czy Nowego Jorku. Szeroki, globalny ETF może nam zapewnić tanią ekspozycję na spółki z USA, Europy, Japonii i rynków wschodzących w ramach zaledwie jednego, prostego instrumentu. Do tego mamy też ETF-y na poszczególne kraje, dzięki czemu możemy postawić na rozwój gospodarki Kolumbii, Tajlandii czy Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Kraje rozwijające się najczęściej są odwrotnie skorelowane z dolarem amerykańskim. Słaby dolar oznacza napływ środków na rynki wschodzące, a silny dolar powoduje odwrotne zjawisko. Świetnie obrazuje to zestawienie indeksu dolara z ETF-em EPOL dającym ekspozycję na polski rynek:

Wiedząc, jak niektóre kraje zależne są od kondycji dolara, możemy lepiej opracowywać nasze strategie dywersyfikacyjne. Przewidując słabnącą walutę amerykańską, zwiększamy ekspozycję na regiony, które mogą na tym skorzystać, i odwrotnie.

Różne sektory gospodarki

Musimy pamiętać, że firmy z poszczególnych branż nie zachowują się tak samo w określonych warunkach gospodarczych. Sektor bankowy reaguje żywiołowo na poziom stóp procentowych i jakość portfeli kredytowych. Spółki technologiczne rosną napędzane innowacjami i tańszym pieniądzem. Z kolei firmy wydobywcze i energetyczne zależą od globalnych cen surowców i zawirowań geopolitycznych, a spółki konsumenckie (np. producenci żywności czy leków) zarabiają niezależnie od tego, czy na świecie panuje hossa, czy recesja.

Jeśli większość naszego portfela stanowią firmy z jednego sektora (np. polskie banki i deweloperzy), jego wynik będzie przypominał jazdę bez trzymanki za każdym razem, gdy zmieni się koniunktura dla tej branży.

Różne waluty

Waluta wpływa na wynik naszych inwestycji, nawet jeśli fizycznie nie wymieniamy pieniędzy w kantorze.

Kupując z poziomu polskiego konta zagraniczne akcje lub globalne ETF-y, natychmiast uzyskujemy ekspozycję na dolara, euro albo koszyk innych walut. Nasze aktywo (np. akcja w USA) może pięknie rosnąć w swojej walucie (USD), ale po przeliczeniu na polskie złote (PLN) nasz końcowy wynik będzie niższy, jeśli złoty w tym samym czasie mocno się umocni. Oczywiście działa to również w drugą stronę, dając nam dodatkowy zysk przy słabej złotówce.

Nie chodzi o to, abyśmy za każdym razem panicznie zabezpieczali ryzyko walutowe (tzw. hedging). Warto po prostu wiedzieć, czy zielony wynik naszego portfela nie zależy przypadkiem w 90% od mocnego kursu dolara, a nie od realnych wzrostów na giełdzie.

Więcej na ten temat omawiamy w artykule: Ryzyko walutowe w portfelu. Jak analizować wpływ kursów walut na wyniki inwestycji?

Jeden ETF czy kilka?

To jedno z najczęstszych pytań. Odpowiedź brzmi: jeden szeroki ETF (np. na cały świat) może być znacznie lepiej zdywersyfikowany i bezpieczniejszy niż portfel złożony z kilkunastu, ale przypadkowo wybranych i skorelowanych ze sobą spółek. Warto jednak zwrócić uwagę, czy rzeczywiście tak jest. Popularny ETF iShares MSCI ACWI UCITS ETF USD (IUSQ) daje aż niecałe 64% ekspozycji na Stany Zjednoczone, podczas gdy druga w zestawieniu Japonia to 5%, a trzecia Kanada 3%. Alternatywą mogą być tutaj fundusze typu equal-weight, które rozkładają po równo udział poszczególnych rynków w całym portfolio.

Globalny fundusz akcyjny jest dla większości z nas wystarczającym i najprostszym punktem wyjścia. Nie zapominajmy jednak, że to nadal jest wyłącznie część akcyjna naszego majątku. Jeden ETF nie zastąpi nam fizycznego złota czy poduszki finansowej.

Posiadanie kilku ETF-ów ma sens wtedy, gdy wynika z naszego konkretnego, przemyślanego planu (często nazywanego strategią Core-Satellite, gdzie „rdzeniem” jest główny ETF globalny, a „satelitami” mniejsze pozycje). Możemy świadomie chcieć zwiększyć udział sektora sztucznej inteligencji, dodać osobny fundusz na dobra konsumenckie, arystokratów dywidendy lub wydzielić rynek polski.

Przed dodaniem każdego kolejnego instrumentu do portfela, zawsze zadajmy sobie trzy pytania:

• Co dokładnie właśnie kupujemy i co jest w środku tego funduszu?
• Jakie ryzyko (walutowe, geograficzne, sektorowe) już teraz dominuje w naszym majątku?
• Czy nowa pozycja faktycznie uzupełnia portfel, czy jedynie powiela to, co już w nim mamy?

Najczęstsze błędy przy dywersyfikacji portfela

Zbyt duży udział jednej inwestycji

Często zdarza się, że jedna genialna pozycja (np. akcje konkretnej spółki technologicznej, kryptowaluta lub złoto w czasie paniki) z czasem tak mocno urośnie, że zaczyna ważyć w portfelu znacznie więcej, niż początkowo zakładaliśmy. Jeśli jedna spółka stanowiła 5% naszego portfela, ale po gigantycznych wzrostach odpowiada już za 40% naszego majątku, całkowicie tracimy naszą dywersyfikację. Musimy regularnie sprawdzać udział największych pozycji i w razie potrzeby przeprowadzać tzw. rebalancing (przywracanie ustalonych wag procentowych).

Kupowanie podobnych ETF-ów

Jak wspomnieliśmy wyżej, posiadanie wielu tickerów w portfelu to często ułuda. ETF na cały rynek USA, ETF stricte technologiczny i ETF na duże spółki wzrostowe będą w większości wypełnione tymi samymi firmami (Apple, Microsoft, Nvidia, Amazon). Zanim kupimy nowy fundusz, sprawdźmy jego kartę na stronie emitenta i zobaczmy, co stanowi jego Top 10.

Koncentracja na własnym rynku

Dla polskiego inwestora inwestowanie wyłącznie na GPW czy w lokalne nieruchomości jest bardzo wygodne i intuicyjne. Oznacza to jednak, że nasz dochód z pracy etatowej, nasze mieszkanie, nasze obligacje i nasze akcje zależą od jednego i tego samego rządu oraz jednej, małej waluty. Dywersyfikacja wymaga od nas wyjścia poza strefę komfortu lokalnego rynku.

Zmienianie planu po każdym spadku

Nasz portfel absolutnie nie stanie się bezpieczniejszy tylko dlatego, że co kilka miesięcy w panice wymieniamy jedną klasę aktywów na tę, o której aktualnie najgłośniej w mediach. Dywersyfikacja to proces, który działa w czasie. Zmiany w strukturze majątku powinny wynikać wyłącznie z ewolucji naszego życiowego celu i skracającego się horyzontu inwestycyjnego, a nie z emocjonalnego reagowania na spadki i wzrosty.

Jak sprawdzić, czy nasz portfel jest zdywersyfikowany?

Nie istnieje jeden magiczny wskaźnik, który wyświetli nam ocenę od 1 do 10 za poziom dywersyfikacji. Musimy regularnie sprawdzać strukturę naszego kapitału pod kątem klas aktywów i walut.

Problem polega na tym, że gdy mamy konto maklerskie na IKE, drugie zagraniczne w XTB, fundusze w TFI, oszczędności w banku i monety w sejfie, zapanowanie nad tym w darmowym Excelu staje się analitycznym koszmarem. Rozbite dane nie pozwalają nam dostrzec "wielkiego obrazka". Z pomocą przychodzą tu dedykowane aplikacje do zarządzania majątkiem.

Na polskim rynku przez wiele lat pionierem i niemal monopolistą był serwis MyFund. To narzędzie, które pozwala na szczegółową analizę portfela. Ma jednak swoje wyraźne ograniczenia - jego interfejs i logika działania pamiętają wczesne lata dwutysięczne, co dla dzisiejszego inwestora (przyzwyczajonego do płynnych i nowoczesnych aplikacji) stawia ogromną barierę wejścia. Podsumowanie wszystkich portfeli w MyFund jest mało intuicyjne i zasypuje użytkownika ścianą liczb.

Dlaczego więc do kontroli dywersyfikacji warto użyć Portfeo?

• Wszystko na jednym wykresie: Zamiast przenosić się między oknami, od razu widzimy czysty, wizualny podział całego naszego majątku na klasy aktywów (akcje, obligacje, gotówka, krypto), które możemy dowolnie definiować.
• Geografia i Waluty pod pełną kontrolą: Portfeo pozwala nam sprawdzić, jaka część naszego globalnego portfela to realnie polski złoty, a jaka to dolar czy euro.
• Rozpoznawanie dominacji: Dzięki czytelnym zestawieniom od razu zauważymy, czy jedna pozycja (np. po silnych wzrostach) nie zaczęła niebezpiecznie dominować i ważyć w portfelu kilkudziesięciu procent.
• Pełne bezpieczeństwo: Aplikacja służy wyłącznie do profesjonalnej analityki i spinania danych. Nie ma absolutnie żadnego dostępu do naszych środków ani możliwości zlecania jakichkolwiek transakcji.

Widok majątku w Portfeo prezentuje się następująco:

Portfeo pozwala również na wygodne dodawanie aktywów spoza rynków finansowych, dzięki czemu możemy zobaczyć, jak zdywersyfikowany jest nasz cały majątek, a nie tylko jego część zainwestowana na giełdzie. W sumie otrzymujemy narzędzie, które staje się dla nas wygodnym panelem do zarządzania wszystkimi naszymi aktywami.

Dywersyfikacja ogranicza ryzyko, ale nie usuwa strat

Musimy pamiętać o jednym fundamentalnym fakcie: nawet najlepiej, książkowo zdywersyfikowany portfel nadal będzie tracił na wartości podczas potężnych kryzysów finansowych. Podczas krachów korelacje aktywów dążą do jedności – co oznacza, że akcje ze wszystkich krajów, surowce i nieruchomości potrafią spadać w tym samym czasie. Obligacje nie zawsze są idealnie odwrotnie skorelowane, a złoto nie ratuje nas z każdej rynkowej opresji.

Celem dywersyfikacji nigdy nie była jednak gwarancja zysku w każdych warunkach. Naszym zadaniem jako inwestorów jest ucięcie tzw. ryzyka specyficznego (niesystematycznego). Chodzi wyłącznie o to, aby wynik całego naszego majątku życia nie został pogrzebany przez upadłość jednej konkretnej firmy, problemy jednego minerału, zapaść jednej branży czy bankructwo jednego państwa.

Dobrze zdywersyfikowany portfel nie musi być skomplikowany. Nie musi mieć kilkudziesięciu pozycji. Znacznie ważniejsze jest to, abyśmy w pełni rozumieli jego wewnętrzną strukturę i – na przykład za pomocą Portfeo – regularnie kontrolowali, czy ryzyko, które podejmujemy, jest dokładnie tym ryzykiem, które faktycznie chcemy podjąć.