Skala logarytmiczna czy liniowa? Jak czytać wykresy giełdowe bez pomyłek

Większość z nas analizuje inwestycje intuicyjnie. Nie pytamy przecież tylko o to, czy dany indeks wzrósł o 500 punktów. Zawsze pytamy, czy wzrósł o 5%, 20% czy może o imponujące 50%. Ponieważ jako inwestorzy zwykle myślimy o wynikach procentowo, musimy mieć pewność, że narzędzia, z których korzystamy, pokazują nam właśnie ten procentowy obraz.

Dlatego przed wyciągnięciem jakiegokolwiek wniosku z wykresu warto zawsze sprawdzić jedno, proste ustawienie: czy patrzymy na skalę liniową, czy logarytmiczną. Zobaczmy, dlaczego to takie ważne i jak Portfeo pomaga uniknąć kosztownych pomyłek.

Czym jest skala liniowa i kiedy warto z niej korzystać?

Skala liniowa to absolutny standard – to domyślny widok w większości aplikacji finansowych. Jej zasada działania jest prosta: pokazuje ona takie same odległości na osi dla takich samych zmian nominalnych.

Co to oznacza w praktyce? Jeśli cena rośnie z 10 zł do 20 zł, a w innym momencie ze 100 zł do 110 zł, to w obu tych przypadkach wzrost nominalny wynosi dokładnie 10 zł. Na wykresie liniowym taki ruch zajmie dokładnie podobną odległość na osi ceny.

Dla krótkich okresów inwestycyjnych z reguły nie stanowi to żadnego problemu. Jeśli patrzycie na wykres obejmujący zaledwie kilka dni, tygodni albo miesięcy, skala liniowa jest bardzo prosta i czytelna. Doskonale pokazuje Wam bieżące poziomy ceny i wsparcia, co widać na poniższym wykresie.

Problem pojawia się jednak przy dłuższych horyzontach czasowych.

Nvidia i pułapka liniowego wykresu

By nie opierać się wyłącznie na teorii, spójrzmy na wykres Nvidii w dłuższym terminie. Zwróćmy uwagę na pionową oś ceny po prawej stronie - odstępy między 50, 100, 150 i 200 USD są idealnie równe. To ostateczny dowód na to, że patrzymy na klasyczną skalę liniową.

Co podpowiada nam intuicja, gdy po raz pierwszy zerkamy na ten obrazek? Nasz mózg automatycznie rejestruje, że w latach 2022–2023 na tych akcjach „niewiele się działo” (linia jest niemal płaska), a prawdziwe eldorado i gigantyczne zyski pojawiły się dopiero w latach 2024–2026. Ten stromy, wizualny „komin” na końcu wykresu całkowicie dominuje naszą uwagę.

Zderzmy jednak tę optyczną iluzję z bezlitosną matematyką:

• Płaski dół wykresu (ogromny zysk): Zwróćcie uwagę na ruch ceny w okolicach początku 2023 roku. Skok z okolic 15 USD na 30 USD to dla inwestora podwojenie zainwestowanego kapitału (wzrost o 100%). Na tym liniowym wykresie ten potężny sukces jest jednak zaledwie mikroskopijnym drgnięciem zielonej linii gdzieś na samym dole, ledwo zauważalnym dla oka.
• Wielka góra na końcu (umiarkowany zysk): Teraz spójrzcie na spektakularny skok z okolic połowy 2025 do lipca 2026 roku - powiedzmy z poziomu 150 USD na widoczne 211,80 USD. Na ekranie to ogromna góra, która zajmuje lwią część całego obrazka i sprawia wrażenie inwestycji życia. Jednak w ujęciu procentowym to wzrost „zaledwie” o około 41%.

Skala liniowa sprawiła, że obiektywnie słabszy (procentowo) ruch na końcu wykresu zajął wielokrotnie więcej miejsca niż historyczny ruch, który dawał ponad dwukrotnie większą stopę zwrotu (100% vs 41%). To pułapka, która często skłania początkujących inwestorów do kupowania "na górce", pod wpływem emocji wywołanych pionową ścianą na wykresie.

Właśnie dlatego, badając tak potężne trendy wzrostowe, w module „Stwórz wykres” w Portfeo zawsze zachęcamy Was do przełączenia widoku na skalę logarytmiczną. Wtedy wykres prezentuje się następująco:

 

Jedno kliknięcie wystarczy, aby spłaszczyć ten zniekształcony obraz i zobaczyć, kiedy trend naprawdę miał największą procentową siłę. Widzimy, że tak naprawdę to lata 2023-2024 przyniosły inwestorom najlepsze zwroty. To wniosek, o który byłoby trudno w przypadku skali liniowej.

Czym jest skala logarytmiczna (LOG)?

Spróbujmy zatem zrozumieć, jak działa skala logarytmiczna. Ten rodzaj wykresu pokazuje zmiany w sposób znacznie bardziej zbliżony do tego, jak działają procenty.

Na takim wykresie każdy wzrost, który podwaja Wasz kapitał, będzie wyglądał podobnie i zajmował tę samą przestrzeń. Ruch z 10 zł do 20 zł, ze 100 zł do 200 zł, a także z 500 zł do 1000 zł będzie miał taką samą wysokość wizualną, ponieważ za każdym razem cena się podwaja i wzrost wynosi 100%.

To podejście idealnie pasuje do sposobu, w jaki my, jako inwestorzy, oceniamy nasze wyniki. Na co dzień mówimy: "akcja wzrosła o 30%", "ETF spadł o 15%", "nasz portfel zarobił 8%". Sama sucha zmiana nominalna rzadko mówi nam wystarczająco dużo o jakości naszej strategii.

Z tego powodu skala logarytmiczna jest szczególnie, wręcz krytycznie, przydatna przy długoterminowych wykresach giełdowych. Pozwala nam ona szybko zobaczyć, czy tempo wzrostu danej spółki faktycznie się zmieniało w czasie, czy tylko jej cena była po prostu coraz wyższa nominalnie.

Jak wykresy liniowe mogą nas oszukiwać?

Im dłuższy jest analizowany okres i im większy był historyczny wzrost ceny, tym bardziej tradycyjna skala liniowa może przesuwać Waszą uwagę wyłącznie na końcówkę wykresu.

Załóżmy, że cena fenomenalnej akcji na przestrzeni lat rośnie następująco: 5 zł, następnie 10 zł, 20 zł, 40 zł, 80 zł, aż w końcu dociera do 160 zł. Za każdym razem cena się podwaja, co oznacza, że każdy kolejny etap to genialny wzrost o 100%.

Jak to wygląda w praktyce?

• Na wykresie logarytmicznym: Te ruchy będą wyglądały podobnie, ułożą się w niemal równą linię, bo procentowo są dla inwestora takie same. Każde podwojenie miało przecież takie samo znaczenie dla Waszego portfela.
• Na wykresie liniowym: Ostatni ruch z 80 zł do 160 zł wizualnie zajmie na osi wielokrotnie więcej miejsca niż ten pierwszy, historyczny ruch z 5 zł do 10 zł. Patrząc na taki obraz, bardzo łatwo można uznać, że największa część wzrostu wydarzyła się dopiero pod sam koniec. Procentowo to oczywiście nieprawda. W skali liniowej ostatnie lata długiego trendu zawsze wyglądają na najważniejsze, podczas gdy wcześniejsze wzrosty wydają się nieistotnie małe, choć procentowo były bardzo istotne.

Najbardziej bolesne pomyłki dotyczą jednak oceny spadków i krachów. Tak wyglądają notowania ETF-u SPY, dającego ekspozycję na szeroki rynek akcji z USA w skali liniowej:

Kryzys z 2008 roku wygląda jak niewielka korekta. Jednak, gdy spojrzymy na ten sam wykres w skali logarytmicznej, sytuacja ulega zmianie:

Dla inwestora, który był wtedy na rynku i tracił pieniądze, ten spadek miał ogromne znaczenie, którego wykres liniowy nam dziś nie pokaże.

Skala liniowa czy logarytmiczna: kiedy używać której?

W Portfeo wyznajemy zasadę, że nie chodzi o to, że jedna skala jest zawsze dobra, a druga obiektywnie zła. Każda z nich odpowiada po prostu na inne pytanie. Wystarczy tylko wiedzieć, kiedy po którą sięgnąć.

Skala liniowa przydaje się Wam, gdy:

• Analizujecie relatywnie krótki okres.
• Interesują Vas konkretne poziomy ceny wsparcia i oporu.
• Patrzycie na bieżący, krótkoterminowy ruch instrumentu.
• Chcecie zobaczyć czystą nominalną zmianę ceny.
• Zmiany ceny historycznej nie są bardzo drastyczne.

Skala logarytmiczna jest zdecydowanie lepsza, gdy:

• Analizujecie wiele lat historii (tzw. Long Term).
• Cena Waszego aktywa wzrosła lub spadła w tym czasie wielokrotnie.
• Porównujecie odległe od siebie okresy hossy i bessy.
• Patrzycie na całe indeksy giełdowe, koszyki ETF-ów albo szybko rosnące spółki technologiczne.

Najprostsza zasada brzmi: krótkookresowy wykres zwykle można czytać w skali liniowej, ale wykres długoterminowy bezwzględnie warto sprawdzić również w skali logarytmicznej.

Sprawdź wykresy w Portfeo! Twoje centrum analityczne

Zrozumienie skali to dopiero połowa sukcesu. Równie istotne jest to, czy na wykresie uwzględniacie dywidendy, inflację oraz koszty walutowe. Właśnie dlatego w naszej aplikacji stworzyliśmy dedykowany moduł „Stwórz wykres”. Dzięki niemu możecie analizować wybrane aktywa i porównywać je ze sobą, unikając optycznych złudzeń.

W Portfeo oddajemy do Waszej dyspozycji szereg kluczowych ustawień:

• Płynne przełączanie skali: Za pomocą jednego kliknięcia możecie wybrać między zwykłą skalą liniową a logarytmiczną, natychmiast widząc, jak zmienia się optyka trendu.
• Uwzględnianie dywidend: Wykres to nie tylko cena akcji. Portfeo pozwala Wam uwzględnić na wykresie wszystkie wypłacone historycznie dywidendy, pokazując, ile naprawdę zarobił Wasz portfel.
• Waluta i Inflacja: Możecie sprowadzić wyniki amerykańskich ETF-ów do polskiego złotego, eliminując ryzyko walutowe, a także uwzględnić inflację, by sprawdzić swój realny zysk!

Nawet jeśli zrobicie przerwę, Wasza indywidualna konfiguracja wykresu zostaje zachowana. Dzięki Portfeo zyskujecie pełną, profesjonalną kontrolę nad obrazem swojego majątku.

Co warto zapamiętać? Złote zasady analizy

Nie warto podejmować pochopnych decyzji finansowych po zaledwie jednym, pobieżnym spojrzeniu na wykres. Jeśli końcówka linii mocno przyspiesza, bardzo łatwo pomyśleć, że rynek wszedł w zupełnie nową, szaleńczą fazę. Czasem to oczywiście prawda, ale równie często to tylko iluzja i zwykły efekt skali liniowej.

Nie musicie wybierać jednej skali raz na zawsze. Zanim wyciągniecie wniosek z jakiegokolwiek dłuższego wykresu, sprawdźcie dokładnie, jak został on pokazany. Najlepsze pytanie, jakie możecie sobie zadać, to nie tylko: „jak ładnie wygląda ten wykres?”, ale przede wszystkim: „czy w tym momencie patrzę na mylące zmiany nominalne, czy na obiektywne zmiany procentowe?”. Traktujcie te dwie skale jako dwa zupełnie różne widoki tej samej sytuacji na rynku - jeden z nich pomoże Wam zobaczyć cenę, a drugi realne proporcje zysku.

FAQ: skala logarytmiczna i liniowa

Czym w praktyce różni się skala liniowa od logarytmicznej?

Skala liniowa pokazuje takie same odległości fizyczne na ekranie dla takich samych zmian nominalnych (np. równe 10 zł lub 100 punktów). Z kolei skala logarytmiczna pokazuje zmiany stricte procentowe, więc w taki sam sposób, proporcjonalnie, traktuje na ekranie wzrost z 10 do 20 zł oraz skok ze 100 do 200 zł.

Kiedy bezwzględnie używać skali logarytmicznej?

Należy po nią sięgać zawsze przy bardzo długich okresach czasowych, potężnych zmianach ceny historycznej oraz przy analizie procentowej stopy zwrotu portfela. Doskonale sprawdza się przy ocenie całych indeksów giełdowych, ETF-ów i innowacyjnych akcji, które przez lata dynamicznie rosły lub głęboko spadały.

Kiedy wystarczy mi zwykła skala liniowa?

Skala ta będzie idealna przy krótkim okresie analizy, niewielkich, codziennych wahaniach ceny albo w momentach, gdy interesują Was bardzo konkretne poziomy nominalne na rynku. Skala liniowa jest po prostu bardzo wygodna i intuicyjna przy bieżącej ocenie zachowania ceny (tzw. Price Action).

Dlaczego długi wykres liniowy bywa bardzo mylący dla oka?

Dzieje się tak, ponieważ przy wysokich cenach te same procentowe ruchy rynkowe oznaczają potężne zmiany nominalne w walucie. Właśnie przez to zjawisko, sama końcówka wieloletniego wykresu może zajmować na osi pionowej znacznie więcej miejsca niż dawniejsze, historyczne ruchy o dokładnie podobnym znaczeniu procentowym.

Czy wybór złej skali może wpłynąć na moje decyzje inwestycyjne?

Zdecydowanie tak. Wybrana przez Was skala wykresu drastycznie wpływa na to, jak oceniacie dynamikę wzrostów i głębokość spadków z przeszłości. Dlatego przed każdym kliknięciem przycisku „Kup” lub „Sprzedaj” warto zweryfikować, czy patrzycie na dany rynek przez pryzmat skali liniowej, czy logarytmicznej.